Techlosure 
Moğolistan’daki Gobi Çölü’nde bulunan ve Kretase’ye tarihlenen 108 milyon yıllık fosil, pachycephalosaur grubunun bilinen en eski ve en eksiksiz örneği olarak tanımlandı. Kayalıktan neredeyse tam bir iskelet halinde çıkarılan bu örnek, araştırmacıların bugüne dek çoğunlukla yalnızca parçalarıyla karşılaştığı bu grubun evrimi ve davranışlarına yeni ışık tuttu.
KEŞFEDİLEN TÜRÜN ADI: ZAVACEPHALE RINPOCHE
Araştırmacılar, fosilin daha önce bilinmeyen bir türe ait olduğunu belirleyip Zavacephale rinpoche adını verdi. En az iki yaşında ve hâlâ büyüme çağında olan bireyin kafatasındaki kalın kubbe beklenenden olgun görünüyordu; ilginç bir şekilde bu kubbe tek bir kemikten oluşuyordu. Bilim insanları, bu kubbelerin savunma veya termoregülasyondan çok sosyal gösteriş ve çiftleşme davranışlarında kullanıldığını, hatta bazı teorilere göre tıpkı yaban koyunları gibi kafa kafaya çarpışma davranışı gösterebileceklerini öne sürüyor.
KEMİKLERDEN YAŞ TAHMİNİ
Kemiklerdeki büyüme halkaları sayesinde yaş tahmini yapıldı ve mide taşları gastrolitler, türün otçul olduğunu doğruladı. Zavacephale’nin yaşadığı ortam göllerle çevrili vadilerden oluşuyordu; yetişkin bireylerin boyu muhtemelen 2 metreyi geçmiyordu, oysa daha sonraki pachycephalosaur türleri 4,3 metreye kadar büyüyebiliyordu. Türün adı, Tibetçe “köken” ve Latince “baş” kelimelerinden türetilerek, bilinen en eski kubbeli kafataslı dinozor olmasına gönderme yapıyor.
PACHYCEPHALOSAUR GRUBU ÖZELLİKLERİ
Pachycephalosauria, iri kafatası kubbesiyle tanınan iki ayaklı, çoğunlukla otçul bir ornithischian dinozor grubudur. Geç Kretase döneminde özellikle Kuzey Amerika ve Asya’da yaygın olan bu grup fosil kayıtlarında nadir ve halen görece az bilinen bir topluluktur. Genel özellikleri ise şu şekilde sıralanabilir:
Taksonomik yer: Ornithischia içinde Pachycephalosauridae familyası.
En yoğun dönem: Geç Kretase, ancak erken dönemlere ait bazı örnekler de bildirilmiştir.
Coğrafi dağılım: Başlıca Kuzey Amerika ve Asya.
Kafatası kubbesi: Kubbe genellikle aşırı kalın kemikten oluşur; bazı türlerde kubbe tek parça kemikten, bazılarında birleşik plakalar şeklindedir.
Vücut yapısı: Uzun arka bacaklar, kısa ön kollar, görece kısa boyun ve nispeten büyük gövde. Eller beş parmaklıdır.
Boyut: Küçük türlerden 4+ metreye ulaşabilen Pachycephalosaurus gibi daha büyük türlere kadar değişir.
Sosyal gösteriş ve çiftleşme: Kubbenin görsel sergileme ve tür içi gösteriş için evrimleştiği düşünülür.
Kafa kafaya çarpışma teorisi: Bazı araştırmacılar kubbenin yaban koyunlarına benzer biçimde kafa atma/darbe alma davranışına uyarlanmış olabileceğini öne sürer.
Diğer işlevler: Savunma, tür içi itişme veya termoregülasyon gibi alternatif açıklamalar tartışılmıştır.
Sosyal davranış: Kubbe ve kafatası süsleri tür içi etkileşim, eş seçimi veya hiyerarşi için kullanılmış olabilir.
Beslenme: Özellikle türlerde bitkisel beslenmeye işaret eden kanıtlar mevcuttur; bazı örneklerde gastrolitler veya diş yapıları otçulluğu destekler.
Hareket: İki ayaklı yürüyüşe uyarlanmış, hızlı ve çevik olabilecek bir vücut planı sergiler.
Kafatası değişimi: Birçok pachycephalosaur fosili genç erişkin ve erişkin arasında kafatası yapısında belirgin değişiklikler olduğunu gösterir; bazı cinslerin farklı türleri aslında farklı gelişim aşamaları olabilir.
Yaş tayini: Kemik histolojisi ve büyüme halkalarıyla yaş tahmini yapılır; kubbenin olgunlaşmasıyla sosyal rolü güçlenir.
Kısıtlı iskelet bulguları: Çoğu örnek daha çok kafatası parçalarından oluşur; tam iskeletler nadirdir.
Taksonomik karışıklık: Genç-erişkin ayrımı ve fragmenter kalıntılar nedeniyle cins ve tür düzeyinde sınıflandırma tartışmalıdır.
BİLİMSEL ÖNEMİ
Pachycephalosaurlar, dinozorların sosyal davranışlarını, kafa yapılarının evrimini ve otçul kuşsuz ornithischianların morfolojik çeşitliliğini anlamada özel bir pencere sağlar. Yeni ve eksiksiz örnekler grubun yaşam öyküsü ve evrimine doğrudan veri ekler.
About the Author
