NASA, Dünya’nın “Morötesi Aurası”nı Canlı Yayına Alıyor

NASA, Dünya’nın en dış atmosfer katmanı ekzosferin yaydığı zayıf morötesi ışıma olan jeokoronayı sürekli ve tam kapsamlı olarak gözlemlemek üzere Carruthers Geocorona Gözlemevi’ni Florida’dan en geç 23 Eylül Salı günü fırlatmayı planlıyor. Yaklaşık 237 kg kütlesindeki uzay aracı, SpaceX Falcon 9 roketiyle IMAP ve NOAA’nın SWFO-L1 uydularıyla birlikte fırlatılacak ve Güneş-Dünya Lagrange 1 (L1) noktasına dört aylık bir transferin ardından yerleşecek. Bir aylık devreye alma döneminin ardından iki yıllık bilimsel aşama Mart 2026’da başlayacak.

GÖRÜNMEYEN HALE VE TARİHSEL BAĞLAM

Ekzosfer, yaklaşık 480 km’den başlayıp uzaya doğru seyrekleşen, öncelikle hidrojen atomlarından oluşan bir örtü olarak tanımlanıyor ve yalnızca jeokorona adı verilen son derece sönük UV “hale” ile gözlemlenebiliyor. 1972’de Apollo 16’dan bırakılan George Carruthers imzalı UV kamera, Dünya’nın jeokoronasını ilk kez fotoğrafladı ancak o görüntüler tüm alanı tek karede kapsamıyordu; güncel çalışmalar ekzosferin en az Ay’a kadar uzandığını gösteriyor. Görev, bu tarihsel mirası modern, sürekli gözlemle tamamlamayı hedefliyor.

L1’DEN İKİ KAMERA İLE ÇİFT PERSPEKTİF

Carruthers uzay aracı L1 noktasından iki morötesi kamera kullanacak: yakın alan görüntüleyici ekzosferin gezegene yakın bölgelerindeki dakikalık dalgalanmaları izleyecek, geniş alan görüntüleyici ise tüm jeokorona zarfını aynı anda görerek yapısal değişimleri ve Güneş etkinliğine tepkileri haritalayacak. Bu ikili düzen, ekzosferdeki hidrojen atomlarının akışı ve uzaya kaçışını zaman-mekân çözünürlüğüyle ortaya koymayı sağlayacak.

UZAY HAVASI VE OPERASYONEL RİSKLER İÇİN KRİTİK VERİLER

Güneş’ten kaynaklanan patlama ve koronal kütle atımları Dünya’ya ulaştığında ilk temas ekzosferde gerçekleşiyor; burada başlayan etkileşimler manyetosferde zincirleme süreçleri tetikleyerek uydu operasyonları, iletişim ve diğer sistemleri etkileyen uzay fırtınalarına yol açabiliyor. Ekzosferin gerçek zamanlı davranışının izlenmesi, uzay hava tahmini ve risk modellemelerinde yeni bir hassasiyet getirerek uydu işletmeciliği ve Artemis gibi insanlı görevler için güvenli koridor planlamasına katkı sunacak.

HİDROJEN KAÇIŞI VE GEZENLERİN SU HİKAYESİ

Ekzosferden kaçan hidrojen, Dünya’nın su döngüsünün uzun vadeli dengesine doğrudan bağlı bir veri noktası oluşturuyor. Hidrojen kaçışının küresel ölçekte haritalanması, neden Dünya’nın suyu tutabildiğini ve başka gezegenlerin bunu neden başaramadığını anlamaya yardımcı olacak; bu veriler ötegezegen atmosferlerinin evrimi ve yaşanabilirlik kriterleri için de kılavuz rolü oynayacak.

APOLLO’DAN BUGÜNE UZANAN ANMA VE BİLİMSEL DEVAMLILIK

Görev, adını 1972’de jeokorona görüntülerini sağlayan Dr. George Carruthers’tan alıyor ve Apollo döneminin tek karelik fotoğraflarını L1’den elde edilecek sürekli, geniş açılı UV görüntülerle tamamlamayı amaçlıyor; ekzosferin “sessiz nefesi” kesintisiz bir film gibi kaydedilecek.