Bilim İnsanları Uyardı: Dünya’ya Düşen Uydular Tehlike Saçıyor

SpaceX’in Starlink programı dünya yörüngesini binlerce düşük irtifa uydusuyla doldurma yarışını hızlandırdı; şu anda günde 1–2 Starlink uydusunun Dünya’ya düştüğü bildirildi. SpaceX, 2019’dan bu yana yeniden kullanılabilir roketlerle 8 binden fazla uyduyu yörüngeye yerleştirdi ve 2025’te bu sayıya 2 binden fazla yeni uydu eklendi. Rakipler de benzer planlarla giriş yaptı; Amazon’un Project Kuiper için 3 bin 200 uydu fırlatma planı bulunuyor.

YÖRÜNGEDE BEKLENEN YOĞUNLUK VE KÜRESEL PLANLAR

Smithsonian Gözlemevi’nden astrofizikçi Jonathan McDowell, tüm sistemler tamamlandığında dünya yörüngesinde 30 binden fazla düşük irtifa uydusu olacağını öngörüyor. Çin’in de bin kilometre irtifada yaklaşık 20 bin uydu planladığı tahmin ediliyor.

UYDU ÖMRÜ, ATMOSFERE GİRİŞİ VE ÜST ATMOSFER KAYGILARI

Starlink uydularının ortalama ömrü yaklaşık beş yıl; ömrü dolan uydular kontrollü biçimde Dünya’ya yönlendiriliyor ve atmosferde yanarak parçalanmaları bekleniyor. Atmosfere giren uyduların bıraktığı metal kalıntıları ve kimyasalların üst atmosferde kirliliğe yol açabileceği endişesi var; bazı araştırmalar bu metallerin ozon tabakasında zincirleme bozulma sürecini tetikleyebileceğini öne sürüyor. McDowell, mevcut yanıtların “önemsiz” ile “artık çok geç” arasında değiştiğini ve belirsizliğin üst atmosfer için ciddi riskler barındırdığını belirtiyor1.

ÇARPIŞMA RİSKLERİ VE FAA TAHMİNLERİ

ABD Federal Havacılık İdaresi (FAA), 2023 raporunda 2035’e kadar yılda 28 bin Starlink parçasının atmosfere yeniden girebileceğini öngördü ve bunun yeryüzüne uzay çöpü düşmesi sonucu bir kişinin ölme ihtimalini yüzde 61’e çıkarabileceğini belirtti. McDowell yakında günde beş uydunun Dünya’ya düşeceğini tahmin ediyor; en büyük endişe Kessler Sendromu olarak adlandırılan zincirleme çarpışma senaryosu, yörüngedeki enkazın daha fazla çarpışma ve kalıcı erişim kaybı yaratmasıdır.

GÜNEŞ FIRTINALARI VE KONTROLSÜZ DÜŞÜŞ TEHLİKESİ

Bilim insanları güçlü bir güneş fırtınasının bir anda yüzlerce uyduyu devre dışı bırakabileceği konusunda uyarıyor; güneş maksimumu dönemlerinde atmosferik sürtünmenin artması nedeniyle daha fazla Starlink uydusunun kontrolsüz biçimde düşmeye başladığı gözlemlendi. Bu durum, yörüngeyi zaten kalabalık olan düşük irtifa bandında ek karmaşa ve risk yaratıyor1.

SONUÇ VE ACİLİYET

Uzay çöplüğü sorunu artık görmezden gelinemeyecek bir aşamaya geldi; küresel uydu fırlatma programları büyüdükçe yörüngede enkaz, atmosferik kirlenme ve hem teknik hem insani riskler artıyor. Uygun düzenlemeler, uluslararası koordinasyon ve daha etkili enkaz azaltma teknolojileri acil bir gereklilik haline geldi.