Umman’ın Altındaki “Amagmatik Hayalet Bulut” Ortaya Çıktı

Bilim insanları, Umman’ın kabuğu ile üst mantosu arasında sıkışıp kalmış antik bir magma sütunu keşfetti. Suudi Arabistan’daki Kral Fahd Petrol ve Mineraller Üniversitesi’nden jeofizikçi Simone Pilia öncülüğündeki ekip, 25–40 milyon yıl önce Hindistan tektonik plakasının yönünü değiştirip Avrasya’ya doğru yörüngesini saptırmış olabileceğini düşündükleri bu yapıya rastladı.

YÜKSELMEK İSTERKEN HAPSOLAN SICAK SÜTUN

Normalde mantodan kopan sıcak materyal kabuğu deler ve volkanik patlamalara zemin hazırlar. Ancak Umman’daki “Dani” adlı sütun, yüzeye ulaşamayıp yer altında kaldı. Bu durum, milyonlarca yıl boyunca aktif kalmasına rağmen patlama üretmeyen benzersiz bir “amagmatik hayalet bulut” örneği oluşturuyor. Elde edilen sismik veriler, Dani’nin Hindistan plakasının Avrasya yolculuğunda minik ama kritik bir sapmaya neden olduğunu gösteriyor. Bu sapma, Hindistan’ın bugünkü coğrafi konumuna ulaşmasında önemli rol oynamış olabilir.

SELMA PLATOSU’NUN ALTINDAKİ GİZEM

Sütun, 2 000 metreye kadar yükselen Selma Platosu’nun hemen altında yer alıyor. Bazı araştırmacılar platonun Makran dalma zonundaki kabuk bükülmesiyle oluştuğunu öne sürerken, Pilia’nın ekibi topografyayı sütunun aşağıdan uyguladığı itme gücüne bağlıyor. Umman’ın yaygın sismik istasyon ağı, malzemenin kimyasal ve fiziksel özelliklerinin ses dalgalarını nasıl yavaşlattığını ortaya koydu. Bu dalga hızı anomalileri, Dani sütununu haritada işaretledi.

DANİ: AMAGMATİK HAYALET BULUTUN İLK SOMUT ÖRNEĞİ

Jeodinamik terimlerle “amagmatik hayalet bulut”, volkanik patlamayı tetiklemeyen manto gazlarını tanımlıyor. Çekirdek–manto sınırından doğup tırmanan bu sütun, yüzeye çıkamadığı için tetikleyici bir patlama üretmese de halen aktif olduğunu gösteriyor. Pilia ve ekibi, Dani’nin kimyasal bileşimini ve ısıl profilini derinlemesine inceleyerek benzer yapıları başka bölgelerde aramayı planlıyor. Bu sayede plaka tektoniği modelleri güncellenecek ve gezegenimizin derinliklerindeki dinamikler daha net anlaşılacak.