Techlosure 
Samanyolu’na oldukça yakın bir konumda bulunan Andromeda Galaksisi, NASA’nın Chandra X-ışını teleskobu ve çok sayıda yer-ve-uzay tabanlı gözlem aracından derlenen verilerle şimdiye dek eşi benzeri görülmemiş bir keskinlikle karşımızda. Bu çok katmanlı panorama, karanlık madde kavramını literatüre kazandıran efsanevi gökbilimci Vera C. Rubin’e saygı duruşu niteliğinde hazırlandı.
BİRDEN FAZLA TELESKOPLA ÇEKİLDİ
Görseli sadece Chandra verileri değil, ESA’nın XMM-Newton’u, Spitzer ve GALEX gibi emektar uzay teleskoplarıyla, COBE, Planck, Herschel ve Hollanda’daki Westerbork Radyo Teleskobu gibi yer tabanlı araçlarla elde edilen bulgular bir araya getirdi. Farklı dalga boylarından alınan bilgiler, Andromeda’nın katman katman haritasını çıkarıyor ve galaksinin karanlık maddenin dans ettiği gizemli yüzünü gözler önüne seriyor.
Özellikle Chandra’nın X-ışınları, galaksinin kalbindeki süper kütleli kara delik M31* etrafında salınan yüksek enerjili radyasyonu bütün açıklığıyla gösteriyor. M31, Samanyolu’nun Sagittarius A’sından yaklaşık 25 kat daha ağır. Sgr A* Güneş’in 4,3 milyon katıyken, M31* tam 100 milyon güneş kütlesine eş değer. Dahası M31*, aralıklı X-ışını parlamalarıyla bizleri şaşırtmayı da ihmal etmiyor.
KARANLIK MADDENİN KORUYUCU ETKİSİ
Andromeda’nın yıldız kümeleri ve spiral kolları, 1960’larda Vera Rubin ve ekibinin hassas dönüş hızı ölçümleri sayesinde evrenin en büyük bilmecesi olan karanlık maddeyi uzun yıllar önce işaret etmişti. Spiral kolların beklenenden çok daha hızlı dönmesi, görünür maddenin yaratabileceği yerçekiminden çok daha güçlü bir kuvvetin varlığını ortaya koydu. İşte bu “görünmez kütle”, Andromeda’yı dağılmaktan kurtaran, galaksiyi çevreleyen devasa bir karanlık madde halosuydu.
Rubin’in çığır açan keşfi, sadece Andromeda’nın yapısını anlamayı sağlamadı. Evrendeki maddenin yüzde 85’inin gözle değil, sadece kütleçekimsel etkileriyle algılanabildiğini kesinleştirdi. O günden bu yana gökbilimciler, hemen her büyük galaksinin karanlık maddeyle kuşatılmış olduğunu saptadı ve parçacık fiziğinin sınırlarını zorlayan yeni teoriler geliştirdi.
Bugün hâlâ karanlık maddenin özünü oluşturan parçacıkları doğrudan tespit etmek için yer altı laboratuvarlarından uzay tabanlı deneylere kadar pek çok projede nöbet tutuyoruz. Rubin’in mirası, bize hâlâ “göremediğimiz” bu evreni anlamak için ilham kaynağı oluyor.
About the Author
