Techlosure 
Gökbilimciler, Samanyolu’nun komşusu Büyük Macellan Bulutu’nda sıra dışı bir patlamaya tanıklık etti. SNR 0509-67.5 adıyla kataloglanan bu süpernova kalıntısı, Dünya’dan yaklaşık 160 bin ışık yılı uzakta ve 23 ışık yılı genişliğinde dev bir ışıldayan küre gibi uzay boşluğunda süzülüyor. İlk kez bir yıldızın çift patlama yaşadığına dair doğrudan kanıt elde edildiği için bu keşif, yıldızların yaşam döngüsüne dair bilinenleri sarsacak nitelikte.
HELYUM TABAKASI PATLAMASINA NEDEN OLDU
Patlama öncesi yıldız, kütlesi Güneş’inki kadar ağır ama boyutu Dünya kadar küçük bir beyaz cüceydi. Standart teorilere göre böyle bir yıldızın Type Ia süpernovaya dönüşebilmesi için “Chandrasekhar sınırı” adı verilen 1.4 Güneş kütlesine ulaşması gerekir. Oysa SNR 0509’daki cüce, bu sınırı aşmadan yok olmuş görünüyor.
Araştırmayı yürüten Priyam Das’a göre, yıldızın yüzeyindeki ince helyum tabakası önce küçük bir patlamayla ateşlendi. Bu ilk kıvılcım, karbon-oksijen çekirdekte ikinci, çok daha büyük bir patlamayı tetikledi. Zincirleme reaksiyon sonucu, yıldız hâlâ bir Güneş kütlesi civarındayken parçalanıp uzaya saçıldı.
SINIRA ULAŞMADAN DA PATLAYABİLİYORLAR
Bilim insanları bu gizemi, Avrupa Güney Gözlemevi’ne (ESO) bağlı Çok Birimli Spektroskopik Keşif Aracı (MUSE) sayesinde çözdü. MUSE, kalıntının ışığını piksel piksel analiz ederek kimyasal yapısını ortaya koydu. Elde edilen verilere göre, kalıntıda iç içe geçmiş çift kalsiyum halkası çevresinde bir sülfür halkası bulunuyordu. Tek patlamalı süpernovalarda ya da iki yıldızın çarpışmasında böyle düzenli halkalar görülmüyor.
Bu bulgular, beyaz cücelerin Chandrasekhar sınırına ulaşmadan da patlayabileceğini açıkça gösteriyor. Type Ia süpernovalar evrenin genişleme hızını ölçmekte “standart mum” olarak kullanıldığı için, çift patlamalı bu süreçler enerjinin yayılımı, madde miktarı ve element karışımı açısından farklılık arz ediyor. Dolayısıyla kosmolojik hesaplamalara yeni bir ayar gerekebilir.
Ayrıca alt kütleli bu tür patlamalar, evrendeki demirin yarısından fazlasını ve Dünya’daki demir ile kalsiyumun büyük kısmını üretmekte başrol oynuyor. Çift patlamalar element karışımını farklılaştırarak yeni yıldız ve gezegenlerin kimyasal yapısını da etkiliyor.
PATLAMALARIN NE SIKLIKTA OLDUĞU GÖZLEMLENECEK
Araştırmacılar şimdi benzer kalıntıların peşine düştü. Büyük Macellan Bulutu ve Samanyolu’nda, MUSE gibi gelişmiş cihazlarla taranabilecek başka genç Type Ia kalıntıları olduğu düşünülüyor. Yeni nesil teleskoplarla daha fazla çift halka keşfedilirse, bu nadir patlamaların yaygınlığı daha net ortaya çıkacak.
On yıllardır tartışılan ince helyum tabakası patlamalarının gerçekten bir yıldızı yok edip edemeyeceği sorusu böylece doğrudan kanıtlanmış oldu. Zaman, sabır ve keskin gözlem gücüyle, yıldız patlamalarıyla ilgili kitaplar yeniden yazılmaya hazırlanıyor.
About the Author
