Beyaz Cüceyi Yutan Kara Delik Tarihe Geçti

Bilim insanları, evrenin en sıradışı olaylarından birini ilk kez doğrudan gözlemlemeyi başardı. Çin Bilimler Akademisi’nin geliştirdiği Einstein Probe (EP) teleskobu, 2 Temmuz 2025’te yaptığı rutin gözlemler sırasında olağanüstü parlak bir X-ışını kaynağı keşfetti. EP250702a adı verilen bu kaynak, kısa sürede dünya çapındaki gözlemevlerinin dikkatini çekerek astronomi tarihinde dönüm noktası oldu.

KARA DELİĞİN BEYAZ CÜCEYİ YUTMA ANI

Yapılan analizler, bu sinyalin orta kütleli bir kara deliğin, bir beyaz cüceyi gelgit kuvvetleriyle parçalayıp içine çektiği kritik anı yakaladığını gösterdi. İlk sinyalden yaklaşık 15 saat sonra kaynak olağanüstü bir parlama sergiledi. Bu patlama, evrende şimdiye kadar kaydedilen en güçlü ve en kısa süreli enerji salınımlarından biri olarak tarihe geçti.

“ISTAKOZ GÖZÜ” TEKNOLOJİSİYLE KESİNTİSİZ TAKİP

Bu tarihi gözlem, EP teleskobunun kullandığı yenilikçi “ıstakoz gözü” mikro gözenekli optik teknolojisi sayesinde mümkün oldu. Geniş Alan X-ışını Teleskobu (WXT), olaydan bir gün önce sürekli X-ışını emisyonu kaydederek sürecin başlangıcını belgeledi. Ardından Takip X-ışını Teleskobu (FXT), 20 gün boyunca parlaklığın 100 bin kattan fazla azaldığını ve yüksek enerjili durumdan düşük enerjili duruma geçişi ayrıntılı şekilde kaydetti.

KÜRESEL BİLİMSEL İŞ BİRLİĞİ

Bu keşif, Science Bulletin dergisinde kapak makalesi olarak yayımlandı ve Çin, Hong Kong ile farklı ülkelerden araştırmacıların ortak başarısı olarak kayda geçti. Hong Kong Üniversitesi ekibi, verilerin yorumlanması ve teorik modellemede kritik bir rol üstlendi. Profesör Dai Lixin, beyaz cüce-orta kütleli kara delik modelinin gözlemlenen hızlı evrimi ve aşırı enerji üretimini en doğal şekilde açıklayan tek teori olduğunu vurguladı.

KARA DELİKLERİN BÜYÜME SIRRINA IŞIK

Bu gözlem kesin olarak doğrulanırsa, orta kütleli bir kara deliğin bir beyaz cüceyi parçalayarak göreceli bir jet oluşturduğuna dair tarihteki ilk doğrudan kanıt elde edilmiş olacak. Bu bulgu, uzun süredir varlığı tartışılan orta kütleli kara deliklerin gerçekten evrende bulunduğunu gösterecek.

BİLİM DÜNYASI İÇİN YENİ UFUKLAR

Keşif, yalnızca kara deliklerin varlığını kanıtlamakla kalmayacak; aynı zamanda onların nasıl büyüdüğünü ve geliştiğini anlamak için kritik bir pencere açacak. Kompakt yıldızların yaşam döngüsünün son aşamalarına dair ipuçları sunacak ve çoklu mesajlı astronomi alanında yeni araştırma yolları ortaya çıkaracak.

EVRENİN GİZEMLERİNE DAHA YAKIN

Bu olay, kara deliklerin evrimsel süreçlerini çözmek için bilim insanlarına eşsiz bir fırsat sunuyor. Yıldızların nihai kaderi, kara deliklerin enerji üretim mekanizmaları ve evrenin en gizemli dinamikleri artık daha somut verilerle incelenebilecek.