Bu Gezegene Yakut ve Safir Yağıyor

Bilim insanları, WASP-121b adlı dış gezegenin atmosferinde yakut ve safir benzeri kristallerin yağmur gibi yağdığını keşfetti. Bu “ultra-sıcak Jüpiter”, yıldızına o kadar yakın dönüyor ki bir yılı yalnızca 30,5 saat sürüyor. Yani gezegen, kendi yıldızının etrafında bir günde iki kez dönüyor. Bu yakınlık, gezegenin yüzeyinde sıcaklıkların 2.500°C’nin üzerine çıkmasına neden oluyor. Gelgit kuvvetleri o kadar güçlü ki, WASP-121b’nin şekli artık tam bir küre değil yumurta biçiminde bir dev gaz topu.

METAL BUHARI VE KRİSTAL YAĞMURU

Gezegenin gündüz tarafında sıcaklıklar metalleri buharlaştıracak kadar yüksek. Buharlaşan demir, titanyum ve alüminyum gibi elementler gece tarafına taşındığında soğuyarak yakut ve safir kristalleri oluşturuyor. Bu kristaller, atmosferde yoğunlaşıp değerli taş yağmuru olarak gezegenin derin katmanlarına düşüyor. Bu döngü, evrende bilinen en sıra dışı meteorolojik sistemlerden biri olarak kabul ediliyor ve bir yanda sıvı metal bulutları, diğer yanda taşlaşan gökyüzü.

JAMES WEBB’İN GÖZÜNDEN

James Webb Uzay Teleskobu, WASP-121b’nin sabah ve akşam tarafları arasındaki sıcaklık farklarını ölçerek, akşam tarafının beklenenden daha sıcak olduğunu ortaya koydu. Bu fark, gündüzden geceye ısı taşıyan 11.000 mph (18.000 km/s) hızındaki rüzgarlardan kaynaklanıyor. Bu rüzgarlar, gezegenin atmosferini adeta bir fırın gibi karıştırıyor; sıcak gazlar yıldızın ışığıyla kavrulurken, soğuyan bölgelerde kristal yağmurları başlıyor.

ATMOSFERİN KİMYASAL İMZASI

Spektroskopik analizler, su buharı ve karbon monoksit sinyallerinde belirgin farklılıklar gösterdi. Akşam tarafında su molekülleri parçalanırken, sabah tarafında silikat bulutları oluşabiliyor. Bu bulgular, gezegenin atmosferinde karmaşık kimyasal süreçlerin işlediğini kanıtlıyor. WASP-121b’nin atmosferi, bir yandan metal buharlarıyla dolu, diğer yandan taşlaşan minerallerle süslenmiş bir kimyasal laboratuvar gibi davranıyor.

Dış gezegen WASP-121b’nin sanatsal temsili. Bu gaz devi yıldızına o kadar yakın ki gelgit kuvvetleri onu yumurta şekline getiriyor.
Kaynak: NASA, ESA ve G. Bacon (STScI)

ÖNCEKİ GÖZLEMLER VE YENİ UFUKLAR

Daha önce Hubble Teleskobu, atmosferden çıkan magnezyum ve demiri tespit etmişti. Şili’deki Çok Büyük Teleskop (VLT) ise gezegenin yarısını kaplayan jet akımlarını gözlemlemişti. Bu veriler, ultra-sıcak Jüpiterlerin atmosfer dinamiklerini anlamak için bir temel oluşturuyor. WASP-121b, bu sınıfın en uç örneklerinden biri olarak, gezegen atmosferlerinin nasıl evrildiğine dair yeni modellerin geliştirilmesini sağlıyor.

BİLİM KURGU GERÇEK OLUYOR

WASP-121b, bilim kurgu romanlarından fırlamış gibi görünse de, gerçek bir gezegen. Üzerinde yakut ve safir yağmurları, sıvı metal bulutları ve akıl almaz hızda rüzgarlar esiyor. Bu keşif, evrende ne kadar sıra dışı koşulların var olabileceğini bir kez daha gösteriyor. İnsanlığın gözleri artık yalnızca yaşanabilir dünyalara değil, hayal gücünün sınırlarını zorlayan gezegenlere de çevrilmiş durumda.