Techlosure 
Evrenin madde ve enerji içeriğinin yalnızca yüzde 5’i, yıldızlar, gezegenler, insanlar ve galaksiler gibi tanıdık “normal” maddenin payına düşüyor. Geriye kalan yüzde 95 ise karanlık madde ve karanlık enerjiden oluşuyor. Ancak normal madde bile en az üçte bir oranında gözlemlerde eksik kalıyordu.
KAYIP MADDENİN İZİNİ SÜRMEK
Kozmolojik simülasyonlar, bu eksik baryonların galaksiler arası boşlukta, kozmik ağın ince iplikçiklerinde yer aldığını öne sürüyordu. Ne var ki, bu zayıf ve seyrek gazı doğrudan tespit etmek onlarca yıldır büyük bir zorluktu.
FRB’LERLE İNCE GAZI ÖLÇMEK
Astrofizikçiler, devasa galaksilerin aksine galaksiler arası ortamı aydınlatmak için Hızlı Radyo Patlamaları’nı (Fast Radio Bursts – FRB) kullandı. FRB sinyalleri, yol boyunca etraflarından geçen plazmaya dağılır ve yayılma miktarı, madde yoğunluğunu ölçmemizi sağlar.
• İncelenen FRB sayısı: 69 • En yakını: 11,7 milyon ışık yılı • En uzağı: 9,1 milyar ışık yılı (FRB 20230521B)
Harvard Üniversitesi’nden Dr. Liam Connor’a göre, “FRB’ler galaksiler arası sis perdesini delip geçiyor; ışığın yavaşlama miktarı bize görünmeyeni tartmamızı sağlıyor.”
X-IŞINLARIYLA BAĞIMSIZ DOĞRULAMA
Galaksiler arası gaz, milyonlarca derecelik sıcaklığa ulaştığında zayıf X-ışınları yayıyor. Bu işaretleri yakalamak için:
- Avrupa Uzay Ajansı’nın XMM-Newton uydusu
- Japon Suzaku X-ışını teleskobu
iki teleskop ortak gözlem yaptı. Hedef, Dünya’dan 1 milyar ışık yılı uzaklıktaki Shapley Süperkümesi’ydi. Yaklaşık 8 binden fazla galaksi içeren bu yapı, Güneş’in kütlesinin 10 milyar katını barındırıyor.
Araştırmacılar, süperküme sınırları arasında uzanan 23 milyon ışık yılı uzunluğundaki filament boyunca gazı ölçtü. Sonuçlar, kozmolojik simülasyonlarda öngörülen madde yoğunluğuyla birebir örtüştü.
KOZMİK AĞ VE EVRENSEL YAPININ ANLAŞILMASI
Galaksiler evrende rastgele dağılmıyor; kozmik ağ adı verilen devasa bir örümcek ağı içinde, gaz bulutları ve galaksi kümeleri arasında ince iplikler oluşturuyorlar. Kayıp baryonların bu ağda saptanması:
- Evrende madde dağılımını modelleyen teorilere büyük destek sağlıyor
- Galaksi oluşumu, yıldız evrimi ve yaşamın kökeni üzerine varsayımları güçlendiriyor
- Büyük ölçekli yapıların tarihçesini ve gelecekteki evrimini daha net çizmeyi mümkün kılıyor
FRB tabanlı çalışma Nature Astronomy’de, Shapley Süperkümesi gözlemleri ise Astronomy & Astrophysics dergisinde yayımlandı. Yenilenen gözlem yöntemleri, evrenin baryonik eksik parçasını nihayet gün yüzüne çıkardı.
Bu keşifler, kozmolojik modelleri yerle bir eden tartışmaları yatıştırdı. Şimdi sırada, galaksiler arası gazın kimyasal bileşimi, manyetik alan yapısı ve dinamikleri konusunda detaylı ölçümler var. Böylece evrenin en uzak köşeleri hakkında yeni veriler elde edilebilir.
About the Author
