Techlosure 
James Webb Uzay Teleskobu’nun gözlemlerine dayanarak bir araya gelen bilim insanları, şimdiye kadar kaydedilen en eski kara deliği tespit ettiklerini açıkladı. Evrenin 13,8 milyar yıl önce doğduğu Büyük Patlama’dan yalnızca 500 milyon yıl sonra ortaya çıkan bu kara deliğe ve ait olduğu galaksiye ‘CAPERS-LRD-z9’ kodu verildi.
“TEKNOLOJİNİN SINIRLARINI ZORLUYORUZ”
James Webb’in erken dönem galaksilerini düzenli olarak saptayabilmesi, kozmologlara evrenin tarihini ve evrimini yeniden yazdıracak kadar köklü çıkarımlar yapma imkanı sunuyor. Texas Üniversitesi’nden gökbilimci Anthony Taylor, “Kara delikleri ararken, gidebileceğimiz en uzak nokta burası; mevcut teknolojinin sınırlarını gerçekten zorluyoruz” sözleriyle bu keşfin önemini vurguladı.
ÖZGÜN BİR GALAKSİ TÜRÜ
‘CAPERS-LRD-z9’, ‘küçük kırmızı nokta’ olarak adlandırılan özgün bir galaksi türüne mensup. Bu tanım, hem boyutlarının kompakt olması hem de James Webb’in güçlü kızılötesi cihazlarıyla kırmızıya çalan bir ışıma gösteriyormuş izlenimi yaratmalarından geliyor. Bu parlaklık, bünyelerinde yoğun yıldız toplulukları barındırabileceklerinin bir göstergesi sayılıyor. İlginç olan ise, yaygın kozmolojik modellerin öngördüğünün aksine; evrenin henüz yıldız bakımından zenginleşmediği çok erken dönemlerde böyle yapılar oluşmuş.
Texas Üniversitesi’nden gökbilimci Steven Finkelstein ise bu ‘küçük kırmızı noktalar’ın keşfinin James Webb’in ilk verilerinde büyük bir şaşkınlık yarattığını söylüyor: “Hubble Uzay Teleskobu ile gözlemlediğimiz galaksilerin hiçbirine benzemeyen bu yapılar, şimdi ne olduklarını ve nasıl evrimleştiklerini anlamamız için bizi yeni bir araştırma alanına soktu.”
CAPERS-LRD-z9 TEMEL ÖZELLİKLERİ
Kırmızıya kayma değeri (redshift): z = 9.288, evrenin ilk yüzde 4’üne denk geliyor.
Süper kütleli kara delik kütlesi: Güneş’in yaklaşık 300 milyon katı; bu, galaksideki yıldızların toplam kütlesinin yarısına eşdeğer büyüklük demek.
Ana galaksi yıldız kütlesi üst sınırı: \< 10^9 M☉; kara delik-yıldız kütle oranı %5’e kadar çıkabilir (sistematik belirsizliklerle birlikte)
PRIMER NIRCam fotometrisiyle aday olarak işaretlenen CAPERS-LRD-z9, CANDELS-Area Prism Epoch of Reionization Survey (CAPERS) kapsamında NIRSpec/PRISM spektroskopisiyle incelendi. 3500 km/s genişliğindeki Hβ emisyon hattı ve dar [O III] λλ4959,5007 hatları, merkezde aktif bir geniş hatlı aktif galaktik çekirdek (BLAGN) olduğunu ortaya koydu.
KOZMOLOJİK ÖNEMİ
Bu genç kara deliğin varlığı, ya yüksek kütleli kara delik tohumları ya da süper-Eddington akresyon periyotları gerektiren büyüme modellerini zorunlu kılıyor. Böylece evrenin ilk yapılarının oluşum ve evrim senaryolarını yeniden yazdırıyor.
“LITTLE RED DOT” SINIFI
“Küçük kırmızı noktalar”, JWST’nin güçlü kızılötesi algılama yeteneği sayesinde hem kompakt boyutları hem de kırmızımsı parlak ışıma göstermeleriyle tanımlanıyor. Erken evrede yoğun yıldız topluluklarına işaret eden bu galaksiler, kozmolojide yeni keşif laboratuvarı olarak görülüyor.
Ek olarak, gelecekteki JWST gözlemleriyle CAPERS-LRD-z9 benzeri diğer erken dönem galaksilerin sayısı ve kara delik çekirdeklerinin kökeni üzerine daha geniş bir panorama kazanacağız. Radyo ve X-ışını takip çalışmalarının, bu bebek kara deliklerin akresyon diskleri ve çevreleri hakkında kritik ipuçları sunması bekleniyor.
About the Author
