NASA‘nın Hubble Uzay Teleskobu, Dünya’dan yaklaşık 63 ışık yılı uzaklıkta bulunan genç Beta Pictoris yıldız sisteminde şimdiye kadar gizemini koruyan devasa bir toz yapısını görünür ışıkta ilk kez görüntüledi. Astronomlar tarafından “Kedi Kuyruğu” (Cat’s Tail) olarak adlandırılan bu yapı, yaklaşık 1.000 astronomik birim yani 93 milyar mil uzunluğa ulaşıyor ve sistemin geçmişinde yaşanmış büyük bir çarpışmanın izlerini taşıyor.
DAHA ÖNCE YALNIZCA JAMES WEBB GÖREBİLMİŞTİ
Kedi Kuyruğu ilk olarak James Webb Uzay Teleskobu’nun kızılötesi gözlemlerinde ortaya çıkmıştı. Ancak yapı, görünür ışık dalga boylarında gerçekleştirilen gözlemlerde tespit edilemediği için astronomlar arasında merak konusu olmuştu. Hubble’ın yeni gözlemleri ve 14 yılı aşkın arşiv verileri sayesinde bu gizemli yapının doğası hakkında önemli ipuçları elde edildi.
GİZEMİN MERKEZİNDE KARBON ZENGİNİ TOZ BULUNUYOR
Araştırma ekibine göre Kedi Kuyruğu’nun görünür ışıkta fark edilmesini zorlaştıran en önemli etken, yapıyı oluşturan toz parçacıkları. Bilim insanları bu tozların büyük ölçüde karbon bazlı organik maddelerden oluştuğunu ve görünür ışığı güçlü biçimde emdiğini belirtiyor. Bu nedenle yapı, uzun süre teleskoplardan adeta saklanmayı başardı.

Bu sanatçının Beta Pictoris enkaz diskinin – Dünya’dan yandan göründüğü şekilde – çizdiği bu çizimde, dönen gaz ve toz turuncu renkte tasvir edilmiştir. Daha önce keşfedilen ikincil bir disk, ana diskin düzleminin altında beyazlık bir özellik olarak görünür. Sağda, uzaya uzanan “Kedi Kuyruğu” özelliği görünür. Kredi: NASA, ESA, CSA, STScI, Ralf Crawford (STScI)
DEV BİR ÇARPIŞMANIN KALINTILARI OLABİLİR
Yaklaşık 20 milyon yaşındaki Beta Pictoris sistemi, gezegen oluşum süreçlerinin incelenmesi için önemli bir laboratuvar olarak görülüyor. Araştırmacılar, Kedi Kuyruğu’nun Plüton büyüklüğündeki iki büyük gök cisminin çarpışması sonucu ortaya çıkmış olabileceğini düşünüyor. Böyle bir çarpışma, sistemin çevresine dev miktarda toz saçmış olabilir.
HUBBLE YAPININ GERÇEK ŞEKLİNİ ORTAYA ÇIKARDI
Yeni gözlemler, Kedi Kuyruğu’nun uzaydaki konumuna ilişkin önceki varsayımları da değiştirdi. Daha önce yapının yıldızın arkasına doğru uzandığı düşünülürken, yeni modellemeler yapının büyük ölçüde gökyüzü düzleminde yanlamasına uzandığını gösteriyor. Bu da yapının görünen devasa uzunluğunun büyük bölümünün aslında görüş hattımız boyunca değil, yatay yönde gerçekleştiğini ortaya koyuyor.
DEV GEZEGEN ÇEVREDEKİ TOZU ŞEKİLLENDİRİYOR OLABİLİR
Hubble ayrıca Beta Pictoris çevresindeki toz halede daha önce fark edilmeyen bir eğrilik de keşfetti. Bilim insanları bu bozulmanın, sistemde bulunan ve Jüpiter’in yaklaşık 10 katı kütleye sahip olan Beta Pictoris b adlı dev gezegenin güçlü kütle çekiminden kaynaklanabileceğini düşünüyor. Bu bulgu, dev gezegenlerin çevrelerindeki toz ve buzlu cisimler üzerindeki etkisini anlamak açısından önemli kabul ediliyor.
BETA PICTORIS, GÜNEŞ SİSTEMİ’NİN GEÇMİŞİNE IŞIK TUTABİLİR
Araştırmacılar, Beta Pictoris’te gözlenen süreçlerin milyarlarca yıl önce genç Güneş Sistemi’nde yaşanan olaylara benzeyebileceğini belirtiyor. Kedi Kuyruğu ve çevresindeki dinamiklerin incelenmesi, gezegen sistemlerinin nasıl şekillendiğini ve büyük çarpışmaların evrim üzerindeki rolünü anlamaya yardımcı olabilir. Bulgular, The Astrophysical Journal Letters dergisinde yayımlandı.