Techlosure 
Astronomlar, evrenin en gizemli yapılarından biri olan kara deliklerin ne zaman güçlü enerji jetleri üretmeye başladığını anlamaya bir adım daha yaklaştı. Yeni araştırmalar, süper kütleli kara deliklerin beslenme hızları belirli bir seviyenin altına düştüğünde jetlerini aktive ettiğini ortaya koydu. Bu keşif, yalnızca galaksilerin merkezindeki devasa kara deliklerin değil, aynı zamanda Samanyolu‘ndaki çok daha küçük kara deliklerin de benzer fizik kurallarına uyduğunu gösteriyor.
BİR YILDIZIN SONU, BİLİM İÇİN YENİ BİR BAŞLANGIÇ OLDU
Araştırmacılar, “gelgit bozunum olayı” olarak bilinen nadir kozmik felaketleri inceledi. Bu olaylarda bir yıldız, kara deliğe fazla yaklaşarak parçalanıyor ve ortaya çıkan madde kara deliğin çevresinde hızla dönmeye başlıyor. Bilim insanları, bu süreç sırasında kara deliğin madde tüketim hızını takip ederek jetlerin hangi aşamada ortaya çıktığını gözlemledi. Sonuçlar şaşırtıcıydı: Jetler, kara deliğin beslenme oranı Eddington sınırının yaklaşık yüzde 2’sine gerilediğinde aktif hale geliyordu.
Sanatçının parlayan yıldız enkazı ile çevrili kara delik izlenimi ve bir yıldız bozulduktan sonra malzemenin içe doğru spiral olarak ısınması. Kaynak: Bilim İletişim Laboratuvarı
MİLYONLARCA KAT FARKLI KÜTLE, AYNI DAVRANIŞ
Araştırmanın en dikkat çekici yönü, bu eşik değerin daha önce yıldız kütleli kara deliklerde de gözlenmiş olması. Bir tarafta Güneş’ten birkaç kat daha ağır kara delikler bulunurken, diğer tarafta milyarlarca Güneş kütlesine ulaşabilen süper kütleli devler yer alıyor. Buna rağmen her iki sınıfın da jet üretmeye başlamak için benzer bir kritik beslenme oranına ihtiyaç duyması, kara delik fiziğinin evrensel olabileceğine işaret ediyor.
Sanatçının bir gelgit bozulması olayı izlenimi var; parçalanmış bir yıldızdan gelen malzeme akışlarının süper kütleli bir kara deliğe doğru çekildiğini gösteriyor. Kaynak: Bilim İletişim Laboratuvarı
KARA DELİKLERİN “JET ANAHTARI” BULUNMUŞ OLABİLİR
Uzaya ışık hızına yakın hızlarda parçacık fırlatan bu jetler, galaksilerin evriminde önemli rol oynuyor. Ancak bugüne kadar kara deliklerin bu jetleri neden bazen ürettiği, bazen ise tamamen susturduğu net olarak bilinmiyordu.
Yeni bulgular, jetlerin açılıp kapanmasını belirleyen temel mekanizmanın kara deliğin ne kadar hızlı beslendiğiyle doğrudan bağlantılı olabileceğini gösteriyor. Başka bir deyişle, kara delikler belirli bir enerji eşiğinin altına indiğinde adeta bir anahtarı çevirerek jet moduna geçiyor olabilir.
EVRENİN AYNI ÖLÇEKLERİNDE FARKLI FİZİK
Araştırma, kara deliklerin davranışlarını yöneten süreçlerin beklenenden çok daha evrensel olabileceğini ortaya koyuyor. Milyonlarca hatta milyarlarca kat kütle farkına rağmen aynı eşik değerinin görülmesi, kara deliklerin çevresindeki madde akışının ölçekten bağımsız ortak fizik yasalarına bağlı olduğunu düşündürüyor.
Bilim insanları için bu sonuç, hem galaksi merkezlerindeki dev kara delikleri hem de yıldız kalıntılarından oluşan küçük kara delikleri tek bir çerçevede açıklayabilecek yeni modellerin önünü açabilir.
About the Author
