NGC 3783 Kara Deliğinde Şaşırtıcı Keşif: Işık Hızının Beşte Birinde Madde Fırlatımı

Hollanda Uzay Araştırmaları Enstitüsü (SRON) öncülüğünde yürütülen uluslararası bir çalışma, süper kütleli kara delik NGC 3783 ’te fizik kurallarını zorlayan bir olayı gün yüzüne çıkardı. XRISM uzay teleskobuyla yapılan gözlemler, kara deliğin ışık hızının yüzde 20’sine ulaşan bir hızla maddeyi dışarı fırlattığını ortaya koydu. Bu olağanüstü süreç, sanıldığı gibi radyasyon basıncıyla değil, güçlü manyetik mekanizmalarla tetiklendi.

PÜSKÜRTME HIZLANDI

Genellikle çevresindeki her şeyi yutan kozmik devler olarak bilinen kara delikler, belirli koşullarda maddeyi geri püskürtebiliyor. Ancak gökbilimciler, ilk kez bu fırlatma anındaki hızlanmayı doğrudan gözlemlemeyi başardı. XRISM’in 10 gün süren kesintisiz takibi sırasında, kara deliğin etrafındaki birikim diskinden gazın aniden dışarı atıldığı kaydedildi. Bu gaz kütlesi saniyede 60.000 kilometreye ulaştı yani ışık hızının beşte biri.

GÜNEŞ PATLAMALARININ ÖTESİNDE BİR GÜÇ

Bilim insanları bugüne kadar bu tür patlamaların radyasyon basıncından kaynaklandığını düşünüyordu. Ancak yeni bulgular, sürecin Güneş’teki koronal kütle atımlarına (CME) benzer şekilde manyetik kuvvetlerle yönlendirildiğini gösterdi. Çalışmanın baş yazarı Liyi Gu, “Bu patlamalar, Güneş’te gördüğümüz her şeyden on milyar kat daha güçlü” diyerek keşfin büyüklüğünü vurguladı.

MANYETİK YENİDEN BAĞLANMA

Araştırmacılar, bu olağanüstü enerji boşalımının ‘manyetik yeniden bağlanma’ adı verilen süreçten kaynaklandığını düşünüyor. Kara deliğin yaklaşık 50 katı büyüklüğündeki çalkantılı bölgede, manyetik alan çizgilerinin kopup yeniden birleşmesi, ultra hızlı madde fırlatımını tetikliyor.

GALAKSİLERİN EVRİMİNDE YENİ BİR SAYFA

Bu keşif yalnızca kara deliklerin davranışını değil, galaksilerin evrimini anlamak açısından da kritik. Kara deliklerin maddeyi geri püskürterek yıldız oluşumlarını ve galaksi yapısını şekillendirdiği “geri bildirim” süreci, artık manyetik alanların etkisiyle yeniden yorumlanabilir.

YENİ DEV TELESKOP TEK NOKTADA

Astronomy & Astrophysics dergisinde yayımlanan çalışma, uluslararası iş birliğinin en güçlü örneklerinden biri olarak öne çıkıyor. XRISM’in öncülüğünde Hubble, Chandra, XMM-Newton, NuSTAR, Swift ve NICER teleskopları aynı anda NGC 3783’e odaklandı. Bu eşgüdümlü gözlem, kara deliklerin çevresindeki kaotik ortamda yerçekimi ve manyetik kuvvetlerin nasıl etkileştiğine dair ders kitaplarını değiştirecek yeni bilgiler sundu.