Techlosure 
Zwicky Transient Facility (ZTF) gözlemleri, astronomi tarihine geçen bir olayı ortaya çıkardı. 10 trilyon Güneş gücünde bir parlamayla evrenin en parlak kara delik aktivitesi.
10 MİLYAR IŞIK YILI UZAKTA KOZMİK BİR SAHNE
Caltech araştırmacılarının yürüttüğü ZTF projesi kapsamında keşfedilen J2245+3743 adlı aktif galaksi çekirdeği (AGN), Dünya’dan 10 milyar ışık yılı uzaklıkta yer alıyor. Bu galaksinin merkezinde, Güneş’in 500 milyon katı kütleye sahip devasa bir süper kütleli kara delik bulunuyor.
BİR YILDIZIN ÖLÜMÜYLE DOĞAN IŞIK
Araştırmalara göre bu olağanüstü parlamanın kaynağı, kara deliğin çevresindeki gaz değil; yaklaşık 30 Güneş kütlesine sahip dev bir yıldızın yutulması. Yıldız, kara deliğe fazla yaklaşınca muazzam yerçekimiyle parçalanarak yutuldu ve ortaya akıl almaz bir enerji çıktı. Bu tür olaylar bilim dünyasında “gelgitsel bozulma olayı” (Tidal Disruption Event – TDE) olarak adlandırılıyor.
“EŞİ BENZERİ YOK” – MATTHEW GRAHAM
ZTF ekibinin lideri Matthew Graham, gözlemin benzersizliğini şu sözlerle vurguladı:
“Bu, şimdiye kadar gördüğümüz hiçbir aktif galaksi çekirdeğine benzemiyor. Hem olağanüstü uzak hem de inanılmaz derecede parlak.”
10 TRİLYON GÜNEŞ GÜCÜNDE PARLAMA
2018’de fark edilen parlamanın parlaklığı birkaç ay içinde 40 kat arttı. Zirve noktasında, önceki tüm kara delik parlamalarından 30 kat daha güçlü hale geldi. Yayılan enerji miktarı, 10 trilyon Güneş’in toplam gücüne eşdeğerdi. Üstelik kara delik hâlâ yıldızın kalıntılarını yutmaya devam ediyor.
ZAMANIN BÜKÜLDÜĞÜ NOKTA: KOZMOLOJİK ZAMAN GENİŞLEMESİ
Gözlemin en çarpıcı yönlerinden biri, kara deliğin çevresindeki zamanın dışarıya göre dört kat daha yavaş akması. Bilim insanları bu durumu şöyle açıklıyor:
“Burada 7 yıl geçerken, orada yalnızca 2 yıl geçiyor.”
KOZMİK TARİH YENİDEN YAZILIYOR
Bugüne kadar yaklaşık 100 TDE olayı gözlemlenmişti; ancak hiçbiri bu kadar güçlü değildi. 2023’te Hawaii’deki W. M. Keck Gözlemevi ve NASA’nın WISE uydusundan gelen veriler, enerjinin her yöne eşit yayıldığını doğruladı. Bu da süpernova ihtimalini tamamen ortadan kaldırdı.
EVRENİN KARANLIĞINDA YENİ BİR DÖNEM BAŞLIYOR
Bilim insanlarına göre bu keşif, evrende benzer güçte daha birçok parlamanın gizlendiğine işaret ediyor. ZTF ekibi, geçmiş verileri yeniden analiz ederek yeni TDE olaylarını tespit etmeye hazırlanıyor. Yakında faaliyete geçecek olan Vera C. Rubin Gözlemevi ise bu tür aşırı parlak kara delik parlamalarını çok daha sık gözlemleyebilecek kapasiteye sahip olacak.
About the Author
