Antik Meteorit, Kayıp Ay Büyüklüğünde Bir Dünyanın İzini Sürüyor

Sahra Çölü’nün kavurucu kumları arasında keşfedilen NWA 12774 adlı nadir göktaşı, Güneş Sistemi’nin en erken dönemlerine dair eşsiz bir pencere açıyor. Bu taş parçası, yalnızca bir meteorit değil; 4,5 milyar yıl önce genç Güneş’in etrafında dönen ve felaket bir çarpışmada yok olan ay büyüklüğünde bir dünyanın sessiz tanığı. Onun varlığı, evrenin ilk günlerinde yaşanan kaotik gezegen oluşum süreçlerine dair somut kanıt sunuyor.

ERKEN GEZEGENLERİN FARKLI KİMYASI

Colorado Üniversitesi’nden araştırmacılar, NWA 12774’ün angrit adı verilen son derece eski volkanik kaya türüne ait olduğunu ortaya çıkardı. Angritler, Güneş Sistemi’nin doğumundan yalnızca birkaç milyon yıl sonra oluşmuş, bilinen en eski volkanik kayalardan biri. Ancak bu meteoritin bileşimi, Dünya ve Mars gibi kayalık gezegenlerden belirgin biçimde farklı: neredeyse hiç silika içermiyor. Bu durum, onun tamamen farklı bir jeolojik evrim sürecinden geçtiğini ve erken gezegenlerin birbirinden çok farklı kimyasal yollarla şekillendiğini gösteriyor.

DERİN BASINÇTAN GELEN KANIT

NWA 12774’te keşfedilen yüksek alüminyum içeren klinopiroksen minerali, yalnızca büyük bir gezegenin derinliklerinde oluşabilecek basınç koşullarını işaret ediyor. Araştırmacılar, bu mineralin oluşması için gereken basıncı en az 17,5 kilobar olarak hesapladı. Bu değer, Dünya’nın en derin noktası Mariana Çukuru’ndaki basıncın yaklaşık on yedi katına denk geliyor. Böylesine yüksek basınç, meteoritin küçük bir asteroitten değil, en az 1.000 kilometre yarıçaplı bir gezegenimsi cisimden kopup geldiğini güçlü biçimde ortaya koyuyor.

Sahra’dan gelen bir göktaşı, tamamen farklı bir gezegen evrimi yolunu izleyen kaybolan Ay büyüklüğünde bir dünyanın son kalıntısı olabilir.

AY’A YAKIN BİR DÜNYA

Meteoritin kristal yapıları ve mineral desenleri, ana cismin yüzeye yakın bölgelerinde hızlı soğuma süreçleri yaşandığını gösteriyor. Bu bulgular, kayıp dünyanın 1.800 kilometreyi aşan bir yarıçapa sahip olabileceğini düşündürüyor. Bu büyüklük, Dünya’nın uydusu Ay ile kıyaslanabilir ve hatta Mars’a yaklaşabilir. Yani NWA 12774, bir zamanlar Güneş’in etrafında dönen devasa bir dünyanın parçalanmış kalıntısı olabilir.

GEZEGENLERİN EVRİMİNDE YENİ BİR SAYFA

Bilim insanları, bu kayıp dünyanın yok oluşunun Güneş Sistemi’nin sonraki evriminde kritik bir rol oynamış olabileceğini öne sürüyor. Belki de bu çarpışmanın kalıntıları, Dünya’nın veya Mars’ın oluşumuna katkı sağladı. Bu keşif, gezegenlerin evriminde tek bir yol olmadığını, farklı kimyasal ve jeolojik süreçlerin erken evrende bir arada var olduğunu gösteriyor. Güneş Sistemi’nin köken hikâyesi, bu bulgularla birlikte yeniden yazılmak zorunda.

KOZMİK BİR HARİTA

NWA 12774 yalnızca bilimsel bir bulgu değil, aynı zamanda kozmik bir hatıradır. Her atomu, Güneş Sistemi’nin doğum sancılarından izler barındırıyor. Bu taş, 4,5 milyar yıl önce var olmuş ve yok olmuş bir dünyanın sessiz yankısını taşıyor. Bilim insanları için bu meteorit, evrenin unutulmuş bir sayfasını yeniden okumak anlamına geliyor, bir zamanlar var olmuş, sonra yok olmuş bir gezegenin hikâyesini.