Kara Deliklerin Görünmeyen Yüzünü Ortaya Çıkarıyor

Bilim insanları, Dünya’dan yaklaşık 7 bin ışık yılı uzaklıktaki Cygnus X-1 kara deliğinden yayılan X-ışınlarının polarizasyonunu şimdiye kadar elde edilen en net şekilde ölçmeyi başardı. Washington Üniversitesi (WashU) öncülüğünde yürütülen uluslararası araştırmada, XL-Calibur adlı balon taşınımlı teleskop kullanıldı.

KARA DELİK PLAZMASI HAKKINDA VERİ SUNUYOR

Fizik profesörü Henric Krawczynski, bu verilerin kara deliğin çevresindeki aşırı sıcak gaz ve madde akışlarını anlamaya yönelik gelişmiş bilgisayar simülasyonlarının sınanmasında kritik rol oynayacağını belirtti.

XL-Calibur, elektromanyetik titreşimlerin yönelimini tanımlayan ışık polarizasyonunu ölçmek için tasarlandı. Bu sayede, kara deliğin etrafında ışık hızına yakın hızlarda dönen plazmanın yapısı ve davranışı hakkında önemli ipuçları elde ediliyor. Araştırmanın sonuçları The Astrophysical Journal’da yayımlandı. Çalışmada lisansüstü öğrenci Ephraim Gau ve doktora sonrası araştırmacı Kun Hu da yer aldı. Gau, Cygnus X-1’in gökyüzünde yalnızca küçük bir X-ışını noktası olarak göründüğünü hatırlatarak, bu ölçümlerin “gözle görülemeyen bölgelerdeki süreçleri anlamak için kritik” olduğunu vurguladı.

KUZEY YARIMKÜREDE BİLİMSEL UÇUŞ

Veriler, XL-Calibur’un Temmuz 2024’te İsveç’ten havalanıp Kanada’da sonlanan balon uçuşu sırasında toplandı. Görev kapsamında ayrıca gökyüzündeki en parlak X-ışını kaynaklarından biri olan Yengeç (Crab) pulsarı ve çevresindeki bulutsu da gözlemlendi. Krawczynski, bu uçuşun hem Cygnus X-1 hem de Crab pulsarı için teknik açıdan önemli ölçümler sağladığını ifade etti.

KTH Kraliyet Teknoloji Enstitüsü’nden araştırmacı Mark Pearce, elde edilen verilerin teleskop tasarımının başarısını kanıtladığını belirterek, “Bu başarıların yeni uçuşlarla devam etmesini umuyorum” dedi.

YENİ HEDEFLER

Araştırma ekibi, 2027’de Antarktika’dan yapılması planlanan yeni görevde daha fazla kara delik ve nötron yıldızı gözlemlemeyi hedefliyor. Bu çalışmalarla aşırı koşullar altındaki madde davranışına dair daha kapsamlı modellerin geliştirilmesi amaçlanıyor. Krawczynski, NASA’nın IXPE uydusundan elde edilen verilerle birlikte “kara delik fiziğinde uzun süredir yanıt bekleyen soruların birkaç yıl içinde çözülebileceğini” dile getirdi.

KÜRESEL İŞBİRLİĞİ

XL-Calibur projesi; WashU, New Hampshire Üniversitesi, Osaka Üniversitesi, Hiroşima Üniversitesi, ISAS/JAXA, Stockholm’deki KTH Kraliyet Teknoloji Enstitüsü ve NASA’nın Goddard ile Wallops tesislerinin de aralarında bulunduğu geniş bir uluslararası ortaklık tarafından destekleniyor.